prof. dr hab. Ewa Kołodziejek

Kilka słów o sobie

Witam Państwa na swojej stronie.

Jestem profesorką nauk humanistycznych, pracuję w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego.

Prowadzę wykłady i konwersatoria z lingwistyki kulturowej, kultury języka polskiego, ortografii i interpunkcji, poprawnej polszczyzny w praktyce.

Jestem autorką trzech monografii naukowych:

Gwara środowiskowa marynarzy na tle subkultury marynarskiej (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 1994)
Człowiek i świat w języku subkultur (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2005, wyd. II zmienione 2015)
Nowe, nowsze, najnowsze. O zmianach we współczesnej polszczyźnie (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2019)

i współautorką monografii:

Młode słowa (obraz świata, kreacje, konteksty), (współaut: Bartek Chaciński, Marek Łaziński, Anna Wileczek), Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2023

Jestem wiceprzewodniczącą Rady Języka Polskiego, przewodniczącą Zespołu Retoryki i Komunikacji Publicznej RJP, członkinią Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, Komisji Socjolingwistyki przy Międzynarodowym Komitecie Slawistów, przewodniczącą szczecińskiego oddziału Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego.

Istotnym obszarem mojej aktywności zawodowej jest popularyzacja wiedzy i edukacja językowa Polaków. Jako pełnomocniczka Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego ds. prostego języka i współautorka standardu prostego języka https://usz.edu.pl/prosty-jezyk-na-us/ prowadzę szkolenia z upraszczania tekstów specjalistycznych i urzędowych.

Prowadzę też warsztaty z poprawnej polszczyzny dla różnych grup zawodowych.

Jestem autorką felietonów prasowych z cyklu Językowa corrida zamieszczanych od 1991 r. w magazynie "Kuriera Szczecińskiego". Za działalność edukacyjną zostałam wyróżniona tytułem Szczecinianka Roku 2015.

Wymiernym efektem działalności popularyzatorskiej są zbiory felietonów poświęconych poprawnej polszczyźnie:

Językowa corrida. Jak mówić i pisać poprawnie. Poradnik dla całej rodziny (Szczecin 1995)
Językowa corrida 2, czyli walki z bykami ciąg dalszy (Szczecin 1999)
Licz się ze słowami... Językowa corrida 3 (Szczecin 2003)
Walczymy z bykami. Poradnik językowy PWN (Warszawa 2010, wydanie II zmienione 2023)
Potyczki z polszczyzną. Poradnik językowy PWN (Warszawa 2019)

W Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego prowadzę internetową poradnię językową - poradnia.jezykowa@usz.edu.pl. Świadectwem wieloletniej działalności poradni jest współautorska publikacja (z Marią Kabatą i Rafałem Sidorowiczem):

E-porady językowe (Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2009)

1 stycznia 2025 r. objęłam kierownictwo poradni językowej PWN, którą prowadzę wraz z Rafałem Sidorowiczem https://sjp.pwn.pl/poradnia.

Od ponad 30 lat opiekuję się studenckim naukowym Kołem Młodych Językoznawców. Jego członkinie i członkowie rejestrują przeobrażenia współczesnej polszczyzny, zbierają nowe słownictwo, piszą referaty wygłaszane na ogólnopolskich konferencjach studenckich, uczestniczą w obozach naukowych w różnych regionach Polski.
Pod moją redakcją ukazało się sześć Zeszytów Studenckich Prac Naukowych Koła Młodych Językoznawców.
Osiągnięciem Koła jest pierwsze na szczecińskiej polonistyce językoznawcze czasopismo studenckie Wyjątek.

Z myślą o swoich studentach napisałam podręcznik:

Poprawna polszczyzna w praktyce. Poradnik dla tych, którzy chcą dobrze mówić i pisać po polsku (Szczecin 1998, wyd. II poprawione 2002).

Doświadczenie zdobyte w wieloletniej działalności edukacyjnej, poradniczej i dydaktycznej wykorzystuję w praktyce, sporządzając różnego typu opinie i ekspertyzy językowe.

Ostatnie publikacje

Poradnik językowy

Od 1 stycznia 2026 roku wchodzi w życie 11 zmian w polskiej ortografii, dotyczących m.in. pisowni łącznej i rozdzielnej oraz użycia wielkich liter. Zostały one opracowane przez Radę Języka Polskiego na podstawie obserwacji współczesnego uzusu językowego. Nowe reguły nie wprowadzają rewolucji, lecz porządkują i upraszczają dotychczasowe zasady, eliminując niejednoznaczności i trudne wyjątki. Prezentowany słownik koncentruje się na słownictwie ilustrującym wprowadzone zmiany i ma pomóc użytkownikom w świadomym, swobodnym posługiwaniu się językiem w nowej, bardziej przejrzystej rzeczywistości ortograficznej.

zobacz więcej

Monografia

Praca czworga autorów jest próbą analizy ogromnej bazy danych zgromadzonej w latach 2016–2022 (zestawianie danych i analizy statystyczne wykonała Katarzyna Janus-Kwiatkowska), z myślą o wnioskach natury ogólnej. Książka bynajmniej nie pretenduje do całościowego opisu języka i kultury współczesnej młodzieży.

zobacz więcej

Językowa corrida

Jak mówić i pisać poprawnie. Poradnik dla całej rodziny

Dopytać się

Czy można mówić: słuchać się, pytać się, wracać się? Czy można dopytać się o coś? Takie pytania zadają osoby, które przypisują zaimkowi się tylko jedną rolę: tworzenia strony zwrotnej. Tymczasem może on pełnić w zdaniu jeszcze inne funkcje.

Najważniejsza jest oczywiście funkcja zwrotna, dzięki której przekazujemy informację, że podmiot jest jednocześnie wykonawcą i odbiorcą czynności: Uczę się, Zgubił się, Wyobraź sobie, Kupił słodycze tylko dla siebie, Z samych siebie się śmiejcie. Zaimek się może też podkreślać wzajemność, dlatego bywa łączony ze słowami wzajemnie, nawzajem: Lubimy się tu wszyscy, Znamy się od dawna, Pozdrawiali się nawzajem. Dzięki zaimkowi się można ukryć wykonawcę czynności: Ryż uprawia się w Azji, W mieście buduje się dużo domów, Jak to się pisze?. Można też tworzyć z nim konstrukcje bierne: Kolacja już się robi.

Tylko jedna funkcja zaimka się nie daje wielu osobom spokoju. Chodzi o sformułowania, w których wyraz się jest swoistym wzmacniaczem czynności. Tak jest w parze wyrazów pytać i pytać się. Czasownik pytać jest neutralny, ale już w konstrukcji pytać się jest wyczuwalna pewna doza emocji: Pytam się ciebie, gdzie są moje książki; Pytam się, kiedy zamierzasz oddać mi pieniądze. Niekiedy obecność zaimka się modyfikuje znaczenie czasownika: chwytać to ‘łapać kogoś lub coś’, np. Chwytał ryby na wędkę, a chwytać się to ‘przytrzymywać się czegoś, aby utrzymać równowagę’, np. Chwytać się poręczy, Tonący brzytwy się chwyta. Bywa, że zaimek się całkiem zmienia znaczenie wyrazu, jak w parze czasowników słuchać i słuchać się. Słuchać to ‘świadomie odbierać wrażenia słuchowe’, np. Słuchać śpiewu ptaków, a słuchać się to ‘być komuś posłusznym’, np. Nie słuchaliście się rodziców, słuchajcie się teraz lekarzy.